Đòn bẩy là gì? Ký quỹ, thanh lý và rủi ro thật

Đòn bẩy là thứ khiến giao dịch crypto nguy hiểm hơn hẳn so với việc chỉ mua và giữ. Trang này giải thích nó hoạt động ra sao, ký quỹ và thanh lý liên quan thế nào, và vì sao phần lớn người mới hiểu sai bản chất của nó. (Đây là thông tin giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư.)

Đòn bẩy là gì

Đòn bẩy cho phép bạn mở vị thế lớn hơn số tiền mình có. Bạn đặt xuống một phần giá trị vị thế gọi là ký quỹ, phần còn lại do sàn cấp.

Nhìn bằng con số cho dễ. Đòn bẩy 10x với ký quỹ 10 triệu đồng cho bạn vị thế 100 triệu:

• Giá tăng 5% → lãi 5 triệu trên vị thế, tức +50% so với ký quỹ của bạn.
• Giá giảm 5% → lỗ đúng 5 triệu, tức mất một nửa ký quỹ.

Đó là toàn bộ câu chuyện: đòn bẩy nhân kết quả lên theo cả hai chiều, không phải chỉ chiều có lợi.

Thanh lý: chỗ tiền thật sự mất

Khi giá đi ngược đủ xa để ký quỹ không còn gánh nổi khoản lỗ, sàn tự đóng vị thế của bạn. Đó là thanh lý, và phần ký quỹ đã đặt sẽ mất.

Khoảng cách đến thanh lý phụ thuộc trực tiếp vào đòn bẩy:

Con số thực tế còn phụ thuộc phí và ký quỹ duy trì của từng sàn, nên bảng trên là để bạn nắm thứ tự độ lớn. Nhưng điều quan trọng đã nằm ở đó: ở 50x, một nhịp dao động bình thường trong ngày cũng đủ quét bạn ra ngoài.

Sai lầm phổ biến nhất

Người mới thường coi đòn bẩy là nút tăng lợi nhuận. Thực chất nó là nút tăng rủi ro, còn lợi nhuận chỉ là tác dụng phụ đi kèm.

Cách nghĩ đúng đi theo hướng ngược lại: trước hết xác định bạn chấp nhận mất bao nhiêu và giá được phép đi ngược bao nhiêu, rồi từ đó mới suy ra đòn bẩy và khối lượng. Không phải chọn đòn bẩy trước rồi hy vọng.

Cross và isolated margin

• Isolated margin — rủi ro giới hạn trong ký quỹ của riêng vị thế đó. Bị thanh lý thì mất đúng phần đó, số dư còn lại nguyên vẹn.
• Cross margin — toàn bộ số dư tài khoản đỡ cho vị thế. Thanh lý bị đẩy xa hơn, nhưng khi xảy ra thì mất nhiều hơn hẳn.

Trong giai đoạn học, isolated hợp lý hơn: bạn biết trước mức lỗ tối đa của mình.

Vài thói quen giữ bạn sống sót

• Đặt stop-loss ngay khi vào lệnh, không phải sau đó.
• Tính khối lượng vị thế từ số tiền chấp nhận mất, không phải từ số tiền có trong tài khoản.
• Bắt đầu ở đòn bẩy thấp nhất sàn cho phép, và giữ nguyên cho đến khi bạn hiểu rõ mình đang làm gì.
• Nhớ rằng đúng hướng vẫn có thể mất tiền: thị trường có thể biến động đủ để thanh lý bạn giữa đường trước khi đi về phía bạn dự đoán.

Đòn bẩy dùng nhiều nhất ở hợp đồng perpetual — xem Futures là gì. Nếu bạn mới hoàn toàn, hãy bắt đầu từ Crypto là gì.

Giao dịch có đòn bẩy có rủi ro rất lớn và phần lớn nhà giao dịch cá nhân bị lỗ. Đây là thông tin giáo dục chung — không phải lời khuyên đầu tư.