Futures là gì? Hợp đồng perpetual, funding rate và đòn bẩy

Giao dịch futures nghĩa là bạn giao dịch giá của một đồng crypto — lên cũng được, xuống cũng được — mà không hề mua đồng đó. Trong crypto, một dạng chiếm gần hết khối lượng: hợp đồng perpetual, loại không có ngày đáo hạn. (Đây là thông tin giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư.)

Futures là gì

Futures là hợp đồng gắn với giá trong tương lai. Giá trị của hợp đồng futures crypto bám theo một đồng coin — ví dụ Bitcoin — nên bạn lãi hoặc lỗ khi giá đồng đó thay đổi, dù trong tay chẳng có Bitcoin nào.

So với việc mua thẳng, có hai điểm khác:

• Bạn có thể short. Vị thế long lãi khi giá tăng, short lãi khi giá giảm. Với spot bạn gần như chỉ đặt cược một chiều; futures cho cả hai.
• Bạn có thể dùng đòn bẩy. Bạn đặt một phần giá trị vị thế làm ký quỹ, và số tiền nhỏ điều khiển vị thế lớn. Kết quả được nhân lên — theo cả hai chiều.

Perpetual và funding rate

Futures truyền thống tất toán vào một ngày cố định. Perpetual thì không — và đó là lý do nó phổ biến đến vậy trong crypto.

Nhưng nảy sinh một vấn đề: nếu hợp đồng không bao giờ tất toán, giá của nó có thể trôi xa khỏi thị trường thật. Để tránh điều đó có funding rate — khoản thanh toán nhỏ giữa bên long và bên short, thường vài giờ một lần.

• Giá perpetual cao hơn spot → bên long trả cho bên short.
• Giá perpetual thấp hơn spot → bên short trả cho bên long.

Đây không phải phí của sàn: tiền đi giữa các nhà giao dịch, sàn không giữ. Nhưng giữ vị thế mở nhiều ngày thì khoản này cộng dồn thành chi phí thật.

Đòn bẩy và thanh lý

Nhìn bằng con số: đòn bẩy 10x, ký quỹ 10 triệu đồng, vị thế 100 triệu.

• Giá tăng 5% → lãi 5 triệu, tức +50% trên ký quỹ.
• Giá giảm 5% → lỗ 5 triệu, tức mất một nửa ký quỹ.

Thanh lý xuất hiện ở đây. Khi giá đi ngược đủ xa để ký quỹ không còn gánh nổi lỗ, sàn tự đóng vị thế và phần ký quỹ đó mất. Đòn bẩy càng cao thì ngưỡng càng gần — ở 10x, giá đi ngược khoảng 10% là đủ.

Chi tiết về ký quỹ, thanh lý và cách chọn khối lượng: Đòn bẩy là gì.

Cross và isolated margin

• Isolated margin — rủi ro chỉ giới hạn trong ký quỹ của vị thế đó.
• Cross margin — cả số dư tài khoản đỡ cho vị thế; thanh lý xa hơn nhưng mất nhiều hơn khi xảy ra.

Đang học thì dùng isolated: bạn biết trước mức lỗ tối đa.

Vào lệnh đầu tiên gồm những gì

1. Chọn sàn phục vụ khu vực của bạn và có sản phẩm phái sinh.
2. Hoàn tất KYC và nạp tiền.
3. Chuyển ký quỹ từ ví spot sang ví phái sinh.
4. Chọn đòn bẩy thấp và để isolated margin.
5. Tính khối lượng vị thế theo số tiền bạn chấp nhận mất hoàn toàn.
6. Đặt stop-loss ngay khi vào lệnh, không phải sau.

Lệnh đầu tiên nên ở khối lượng nhỏ nhất sàn cho phép. Mục tiêu không phải kiếm lời mà là xem hệ thống thực sự hành xử ra sao.

Bức tranh rủi ro thật

Phần lớn nhà giao dịch cá nhân dùng đòn bẩy đều lỗ. Thị trường hoàn toàn có thể dao động đủ để thanh lý bạn giữa đường rồi mới đi đúng hướng bạn dự đoán — đoán đúng hướng là chưa đủ, còn phải trụ được.

Nếu bạn mới bắt đầu: làm quen với spot trước, sau đó mới sang futures ở đòn bẩy thấp nhất, và chỉ đặt số tiền mà mất trắng cũng không ảnh hưởng gì.

Muốn xem một sàn có sản phẩm này trông ra sao: Bybit là gì.

Giao dịch crypto có rủi ro lớn. Đây là thông tin giáo dục chung — không phải lời khuyên đầu tư, thuế hay pháp lý. Hãy tự kiểm tra quy định hiện hành.